balpeteði F-4b modeli hakkında yeterli bilgi sahibi değilim ama benim bildiğim F-4 ne olursa olsun 2 kişiyle uçuruluyor. ama eğer savaş dışı görevler için, mesela uçak; bakım, yerdeðiþtirme vb. sebeplerle bir yerden bir yere götürülecekse ve elde yeterli uçucu yoksa tek kişiyle uçurulabilir.
Uçak zaten 2 kişilik olarak yapılmış,tek kişilik modeli yokki.
"B" modelinde sadece önde kumanda vardır.
Bir zaman sonra bu bir zaafiyet olarak görülmüş ve acil durumlarda,öndeki pilota birşey olursa,arkadaki silah operatörü de uçağı kullanabilsin diye arka tarafa da uçuş kumandaları konmuştur.
Bunun geyiğini uzun yıllar önce F-4 pilotları ile yapmıştık. Fantezi olarak "Abicim ben binsem arkaya uçmaz mý bu meret?" diye sormuþtuk. Pek gerçekleþmeyecek bu duaya amin dememek için pilotlar hikayeyi şöyle anlamýþtý.... Aklımda kalanları aktarmaya çalışayım ama aradan 15 yıl gibi uzun bir süre geçti:
- Arkada uçan Silah Sistem Operatörü (SSO) - ki kendisi pilot değildir yani uçağı uçurmaz- uçuþlardaki atış, radar, keşif gibi kendi görevleri dışında uçakta atan bazı sigortaları kontrol eder.
- Bu işlem sadece arka taraftan yapılabilir. Bu nedende F-4'ün arka kokpitinde uçacaklara özel bir eğitim verilir.
- Uçak A/B'ye sadece ön kokpitten girer.
- Uçağın arka tarafındaki görüş çok kısıtlıdır.
- Anormal duruma girme kazalarında ardaka uçanlar fırlatma açısı nedeniyle bazı F-4 kazalarında başarısız atlayýþlar yapmışlardır.
- SSO'ların yanı sıra arka kokpitte eğitim uçuşları için öğretmen pilotlar uçabilmektedir.
- Sanırım son yıllarda SSO'ların adı Silah Sistem Subayı (SSS) olmuştur...
Bu bilgilerde hatalar olabilir. Düzeltmelere açığız...
Haaa, topiğin gerçek konusuna dönersek bence Cömert Paşa Hava Kuvvetleri'ndeki son uçuşunda komutan olarak sorumlu olduğu Türk semalarýný selamlamakta kendince gökyüzünde geçen acı tatlı 40 küsür senenin muhabesebesini yapmaktadır. Ona ne mutludur ki çalıştığı kurumun en yüksek noktasına gelmiş, çok basit uçaklardan yüksek teknolojiye sahip uçaklarda başarıyla uçmuştur... Öndeki yüzbaşı haliyle kumandaları komutanýna bırakmış, jübile uçuşuna "ev sahipliği" yapmaktadır.
Burada uçak komutanı muhtemel öğretmen olan pilot yüzbaþýdýr.
USAF'de uçanlara WSO(Weapons System Officer), USN'de uçamlara RIO (Radio Intercept Officer) deniyor diye hatırladım. F-14'lerde de RIO deniyordu sanıyorum. Denizciler nedense arkada birilerinin uçağı kullanma fikrinden hoþlanmýyor:] Peki bizdeki SSO'lar da uçuş brövesi sahibi değil midir?
USAF Phantom'larda arkada uçanlar GIB:Guy in Backseat olarak da anýlýrlar.Yıllar önce okuduğum bir uçuş emniyeti yazısını hatırladım orada bir RF-4C gece uçuşunda kuş çarpması sonucu perişan oluyor önde oturan pilot feci şekilde yaralanýyordu.Uçağı arkadan WSO indiriyordu ancak eğer hafızam beni yanıltmıyorsa arka kokpitte iniş takımını açmak için gereken kol ve flap kumandaları bulunmadığından iniş biraz maceralı olarak gerçekleþiyordu.Pilotun tamamen bayýlmasýna rağmen bir ara bilincinin açılıp iniş takımlarını açtığı ve flapları gereken konuma getirdiği tahmin ediliyordu.Pilot kazada bir gözünü kaybetmişti bu arada.HYAMAN2008-02-29 12:09:44
yalnız öndeki pilot bu durumda sandalyeyi sadece ön fýrlatýlacak şekilde ayarlamalýdýr. F-4'te ise bu ayarlama yapılamaz.
Bir pilot atlayınca diğeri de kendiliğinden mi atlıyor?
İdris Bey,
f-16 (D/B) için konuşursak koltuk sisteminin 3 modu var.
Fırlatma kolunu;
1) Kim çekerse çeksin (ön veya arka) önce arkadaki, sonra öndeki gider,
2)Kim çekerse önce o, sonra diğeri gider, (bundan emin olamadım kontrol etmek lazım...)
3)Sadece çeken gider.
Bahsedilen arkadakini kapatma olayı 3. mod oluyor, ( "solo mode" deniyordu yanlış hatırlamıyorsam)
balpeteði ... pilot ellerini joystickten ve gaz kolundan çekmiş.....
Sayın Balpeteði (isminizi bilmiyorum)
Yanlış anlamazsanız ufak bir düzeltmem olacak; "joystick" yerine "stick" hatta Türkçe yaparsak "lövye" (Türkçesi tartışılır :)) dememiz daha doğru bir tanım olacak.
Biraz kafam karıştı. F4, F14, F15E gibi iki kişilik uçaklarda arkadaki koltuktan uçak uçurulabilir mi? WSO, RIO veya silah subayı diyelim, pilot mudur?
Mesela Amerikan donanması F14 filolarýný çoğunluk ile F18E ile değiştirince bir sürü silah subayı emekli mi oldu?
Elbette SSO,RIO ve diğerleride çift kişilik tayyarelerde arka koltuktan uçağı kumanda edebilir.., Bu kişilerde Pilottur ve uçtukları uçaklara kumanda edebilirler zaten bunu yapabilsinler diyede arka kýsmada kumanda konmuştur, fakat branþlarý gereği uçağı öndeki pilot uçurur...
F-14 ler emekli oldu diyede WSO lar emekli olmaz tabiki, sadece bir süre F-18 intibak kursu görürler...
S.S.O, RIO vesaire asli olarak pilot değildir. Onların görevi uçağın silah sistemlerini kontrol etmektir.
Bir vücutta iki kafa olmaz.
Normal bir görev uçuşunda öndekinin yüzbaşı arkadakinin ise binbaşı olduğu durumlarda ikisi de pilot olsa ne olacak o zaman?! Arada bir de rütbe farkı var diye arkadakinin dediği mi olacak; zannetmem...
Lütfen içinde bulunmadýðýmýz konularda konuşurken okuyucularý yanlış yönlendiren ifadelerden kaçınalım.
Size bu konuda bir kaç örnek vereyim:
1- Eğitim aldığım özel uçuş okulunda bir de F-4 S.S.O' su vardı, o da benim gibi uçuş eğitimi alıyordu sivil pilot olmak için. Oysa ki askeri pilotlar ordudan ayrıldıktan sonra sadece 3-5 adet sýnava girerler ve ayrıyeten uçuş eğitimi almazlar.
2- Þu an T.H.Y' da uçmakta olan eski S.S.O.lar tıpkı uçuşa yeni başlayan ve uçuş deneyimi az olan sivil kökenli II. pilotlar gibi çift sýrma taþýmaktadýrlar. Onlar da belli bir süreden sonra üç sýrmaya geçecekler. Oysa ki ordudan ayrılma pilotlar uçuş tecrübeleri yeterli olduğu için direkt olarak üç sýrma takmaktadýrlar.
En doğrusunun işin içinde yer alan birisini bulup bilgi almak olduğu bir fikir alışverişinde maalesef doğru olduğu ispatlanmamýþ duyduðumuzu ya da resmi olmayan yazılardan okuduklarımızı ilaha ki yekili aðýzmýþýz gibi aktarmaya çalışıyoruz ki kanımca doğru bir şey değil.
copilot_clumsy2008-02-29 22:38:15
Yine 15 yıl önceki bilgilere dönersek, SSO'ları İzmir Çiğli'deki temel uçuş eğitiminde belirli bir süre uçmuş, uçuştan sağlık hariç diğer nedenlerle ayrılan pilotlar arasından seçiliyordu. Özel bir kurs (3 ay gibi aklımda kalmış) gördükten sonra F-4 filolarýnda göreve baþlýyorlardý.
Muhtemelen her gün uçuş doktoru tarafından kontrol edildikten sonra "uçuşa elveriþlidir" denilip hatta çıkan bir pilotun ayılıp bayýlmasý pek de nadir bir durumdur :) Öte yandan günlük diyetler ve fiziki egzersizlerde cabası...
Pek tabii kişinin kaba eti konusunda bir yorumda bulunamayacağım. Nazik ve özel bölge :)))
Yine de insan başka hangi sebeplerden de fırlatıcılı sandalyenin bulunduğunu anlıyor :)
konu oldukça hoş bir noktada, hemen dahil oluyorum muhabbete...
öncelikle F-16D atlama modlarýný yazayım. arkadaşlar F-16D'de 3 farklı tür atlama modu mevcuttur. bunlar:
1)AFT: bu modda hangi kokpit çekerse çeksin önce arka sonra ön atar.
2)NORM: bu modda arka çekerse sadece arka atılır, eğer ön çekerse önce arka sonra ön atılır.
3)SOLO: bu modda arka çekerse sadece arka, ön çekerse sadece ön atılır.
Bu modları ayarlamak için gerekli "T-handle" arka kokpitte uyarı lambaları paneli altında bulunur. Eğer tek pilot uçağı uçuracaksa bu T-handle'ý SOLO moda alır. böylelikle AFT modda veya NORM modda önce arka sonra da ön fýrlatýlmasý esnasında ön koltuk için oluşan 0.4 saniyelik gecikme zamanını önlenir.
F-4'te ise bu ayrım yoktur. ister ön ister arka çeksin, önce arkadaki sonra öndeki fýrlatýlýr. ama sağlıklı bir atlama için uçağın belirli bir açı, yükseklik ve hızda olması gerekir. örneğin uçak dönerek düşerken başaşağı pozisyonda asla atlama yapılmaz ...
şimdi gelelim F-4'ün olayına. Sayın "tozbek"'in yazdığı gibi F-4'ün arka uçucusu aslında silah sistem subayı (SSS veya eskiden olduğu gibi SSO veya orijinali Weapon system officer-WSO) olup SSS eğitimi almış pilotlar da bu görevi yapabilir. bröveleri vardır ama asli olarak uçak uçuramazlar. ancak ön pilot herhangi bir nedenle ellerini uçak kumandalarýndan çektiðinde kumandayı geçici olarak devralabilirler. "tozbek" arkadaşımız SSS'nın görevlerini gayet güzel özetlemiş, anlatılacak fazla birşey bırakmamış. dediği gibi F-4 arka kokpitten A/B'ye girmez, arkadan indirmek imkansız gibidir, sayın "HYAMAN"ýn dediği gibi arkadan slat/flaplar kontrol edilemez, yalnızca gaz kollarýyla A/B altında belirli devirler ile motorlara kumanda edilebilir.
F-4'te arka kokpit uçucusu uçağın kontrolünden ziyade silah sistemleri ve navigasyonla ilgilenir. yani sayın "nezih"in anlatmaya çalıştığı gibi arkadakine bir şey olursa öndeki pilot sadece körlemesine atış yapar.(F-4'te silah kumandaları sadece önde vardır) eğer öndekine ciddi birşey olursa arkadakinin yapacağı en akıllıca şey uçağı terketmektir.
F-16'da ise durum biraz daha olumlu. F-16'da arkadaki pilotun görüş açısı F-4'e nazaran daha iyidir. ayrıca ön pilotun HUD'ının görüntüsü arkaya verilir ve arka pilot tarafından önündeki ekrandan izlenebilir. ayrıca uçuş ve iniþle ilgili çeşitli kumandalar yine arkadan verilebilir. ama ne olursa olsun arkadan uçak indirmek çok zor bir şeydir...
sayın "copilot_clumsy" gerçekten güzel bir şey anlatmış. SSS'ları aslında pilot kategorisinde yetkilendirilmediklerinden daha sonra uçak uçurmalarý için bazı uçuş/yer dersleri almak durumundadýr. ancak yanlış anlaşılmasın arada çok ince bir nüans var SSS'ları asla ön kokpitte uçağın asıl kumandalarýyla uçurulmaz (bu dünyanın her hava kuvvetinde böyle) ama hepsi pilotlarýnda uçtuğu kadar eğitim uçuşuna çıkar ve aynı muayenelerden geçer. yine "copilot_clumsy" arkadaşımızın dediği gibi her pilot eğer o gün uçuşu varsa doktora mutlaka muayene olarak uçuşa çıkar. antibiyotik, ağrı kesici vb ilaç kullanýyorsa veya sadece "kendimi kötü hissediyorum" bile dese o gün uçuşa çıkmaz.
"copilot_clumsy" arkadaşımız şöyle bir yazmış: "Normal bir görev uçuşunda öndekinin yüzbaşı arkadakinin ise binbaşı olduğu durumlarda ikisi de pilot olsa ne olacak o zaman?! Arada bir de rütbe farkı var diye arkadakinin dediği mi olacak; zannetmem..."
filolarda aradaki denge zaten çok iyi kurulur. eğer arkada SSS uçuyorsa ve rütbesi ön pilottan üst ise asıl sorumluluk yine öndedir ve arkadaki bunu bilir. ama yanlış anlaşılmasın havaya çıkınca öndeki ne olursa olsun kraldýr, asar keser falan katiyen olamaz..sonuçta işin içinde askerlik var ve kalkan her uçak mutlaka yere iner :)
ikisi de pilot ise ve arkadaki üst rütbeli ise bu uçuş muhtemelen bir eğitim uçuþudur ve arkadaki daima öðretmendir. dolayısıyla arkadaki gerekli uyarıları yapar. ancak eğitim uçuşları haricindeki uçuşlarda zaten üst rütbeliler her zaman önde uçar.
copilot_clumsy 1- Çift kumanda uçağın konu olduğu bu fotoğrafın başlığı farklı olsa iyi olurdu, espirinin anlamı kalmamış.
2- Görerek uçuş kuralları ya da aletli uçuş kuralları (sırasıyla VFR ya da IFR) olsun farketmez; ister ölçekli topografik harita, ister ölçeksiz yüksek-alçak seviye haritası kullanılır. Kaç senelik uçucu olursa olsun kapalı havada aletlerin konumu ve de frekanslarýný belirten çartlar (harita çeşidi) olmadan uçuş yapılmaz, kişi mevkisini düzgünce belirleyemeden etrafından haberi bile olmaz.
Bende arkada playstation var sanıyodum aydınlatma için teşekkürler.Hiç F-16 görmedim de..
Adı üstünde bu bir espri mantık aranmaz,mantık aransa espri olmaz.
Biri fıkra anlatınca "aa hiç Temel öyle yapar mý çok saçma bu fıkra fýkralýktan men edilsin" demek ya da Hot Shots filmini izlerken kafası uçağa giren adamı görünce,"uçak alüminyum folyodan mý yapılıyor sanki?" diye yapımcı şirkete fax çekmek gibi olmuş bu yorum.
Ben yine de bir dahaki sefere başlık açarken bir danışırım,aklımda bulunsun;)
Bildiğim kadarı ile bu sitede uçak maketi yapan kişiler uçaklar konusunda cahil değiller.
O yüzden kişi espiri konusunda daha akıllıca bir yaklaşım bekliyor.
Espiri aptalca yapılan ve dolayısıyla illahaki aptalýn anlayacağı bir şey değildir. Dünya literatüründe genelde değer gören espiriler hep zihni kurcalayanlar olmuştur. Hatta bazı durumlarda kişileri kahkahaya bile boðmasýna gerek kalmaz.
Danışmanlık için para talep etmeyeceðimi şimdiden beyan ederim.
Öte yandan espiri konusunda fikir beyan ederken bir zamanın İspanyol Dili ve Edebiyatı mezunu olduğumu iletmekten zevk duyarım.copilot_clumsy2008-03-02 06:12:43
Bu F-4 olayı değişik şüpheler uyandýrmaya başlayınca geçen sene Hava Kuvvetleri'nden ayrılmış bir F-4E 2020 pilotu tanýdýðýmý aramaya karar verdim. Pek tabii malûm konular belliydi.
Aktarmak isterim ki öndeki pilota birşey olduğu zaman arkadaki kişi emercensi olarak flapları çıkartıp uçağı yere sağlam bir şekilde indirebiliyormuþ. Ancak bu durumda pnömatik sistem ile çalışan emercensi flaplar hidrolik sisteme hasar verdiği için uçak frenleme kabiliyetini kaybettiðinden arkadan çekilen bir sigorta sayesinde kanca aşağıya inip uçak "hook" bariyerine giriyormuş.
Ancak normal şekilde flaplar önden açıldığında arkadaki kişi hem havada hem yerde uçağı normal olarak kullanabiliyormuþ; frenleme ve taksi dahil.
Öte yandan önce öndü sonra arkaydý, yok önce arkaydý sonra öndü ikilemine kalýnmamasýna rağmen her iki koltuğun ya da sadece arkadaki koltuğun fýrlatýlmasýný belirleyen bir kol varmış. Piste giriş öncesi kontrollerde kolun özellikle her iki koltuğun fýrlatýlmasýný sağlayacak pozisyonda olmasına dikkat edilirmiþ.
Son olarak koltuk olayına gelirsek; koltuklar Martin Baker malı ve sıfıra-sıfır türünden. Yani sürat irtifa alt limiti olmadan kullanılabilen bir koltuk sistemi. Sadece bir iki ufak noktada dikkatli olmak gerekiyor, çöküş anında belli bir açıda olmak ve de pilotun fazla ağır olmaması. Bunlar dışında sorun yaratmadan ters virilde bile uçuş ekibinin kurtuluþunu sağlayan bir koltukmuþ.
Tabii arka taraftan görüþünün öne nazaran düşük olduğu muhakkak ancak kanımca yine de normal bir pilot için, hele ki öğretmen için, uçağı indirmek imkansız kelimesinin uzaðýndadýr.
Bir F-4E pilotundan öğrenip aktarabildiklerim bunlar. Umarım yararı olmuştur.copilot_clumsy2008-03-02 12:25:12