Hava kaynakları ve Boya Tabancaları – 1. Bölüm

Öncelikle pistoleye boyayı atacak gücü veren basınçlı havayı nereden bulacağımızı
inceleyelim.

Basınçlı hava kaynakları

Diyelim ki, bir pistole edindiniz. Ne yazık ki pistolenin çalışmak için
basınçlı havaya ihtiyacı vardır. Bir modelcinin bu konuda, kompresörler
de dahil olmak üzere, pek çok seçeneği vardır ve bazı açılardan hava kaynağı
seçimi, pistole seçiminden daha kritik olabilir. Hiçbir şey, büyük keyifle
boyamakta olduğunuz modelin yetersiz veya güvenilmez bir hava kaynağı
yüzünden mahvolmasından daha sinir bozucu olamaz.

Pistole kullananların en çok tercih ettiği hava kaynağı kuşkusuz kompresörlerdir.
Modelci, özellikle pistole için üretilmiş bir kompresör tercih edebileceği
gibi, küçük boy bir endüstriyel kompresör de kullanabilir. Eğer cihaz fiyatlarını
beygir gücü ile oranlarsanız, endüstriyel kompresörlerde aynı paraya daha
çok beygir gücü ve depo kapasitesi satın aldığınızı görürsünüz. Ancak bunun
bedeli daha gürültülü – inanın ÇOK daha fazla gürültü! – ve daha çabuk ısınmaya
meyilli olmalarıdır.

Çoğu endüstriyel kompresörün bir hava tankı ve basınç rölesi vardır. Tanktaki
hava basıncı belli bir seviyenin altına düştüğünde motoru çalıştırır ve
arzulanan seviyeye geldiğinde durur. Pistole için üretilen kompresörlere
göre daha büyük hava tanklarına sahip olduklarından, küçük kardeşlerinden
daha seyrek çalışırlar. Gürültüyü engellemek için bunlara yalıtımlı bir
kutu yapma fikri akla gelse de, motor çok daha çabuk ısınacağından pek önerilen
bir yöntem değildir, zaten işe yaradığı da pek söylenemez.

Bu tür bir kompresör almadan önce, satıcıdan cihazı çalıştırmasını isteyebilirsiniz.
Çünkü, genel olarak yüksek olsa da, gürültü seviyesi markadan markaya değişebilmektedir.
Böylece cüzdanınızı boşaltmadan önce ne tür bir canavara para ödemeye kalktığınızı
görme şansınız olacaktır.

Pistole için özel olarak üretilen kompresörler çok daha sessizdir ve genel
kanıya göre daha az ısınırlar. Fiyatları 100$ civarından başlayıp, 1000$'a
kadar çıkabilir. Ancak merak etmeyin; araba alan herkesin Ferrari'ye ihtiyacı
olmadığı gibi, sizin de bu kadar pahalı bir profesyonel kompresöre ihtiyacınız
olmayacaktır.

Giriş seviyesi kompresörlerin çoğu deposuz cihazlardır. Bu tür bir kompresörün
yapısı son derece basittir; piston veyaz diyafram tipi bir pompaya bağlı
küçük bir elektrik motoru havayı direkt olarak pistoleye gönderir. Bu modellerin
çoğu, neredeyse pistole kullanmaya ancak yetecek 20-30 psi arası basınç
üretir. Bazı iyi modellerin ürettiği basınç sabit 45 psi'ye kadar çıkabilir.

Bu tip kompresörlerde karşılaşabileceğiniz sorunlardan biri, havanın pistoleye
kesik kesik gelmesidir ki, bu şartlar altında makul bir boya atmak oldukça
zorlaşabilir. Bunun nedeni motor ile pistole arasında bir deponun tampon
hava stoğu oluşturmamasıdır. Bu problemi aşmak için bir hava regülatörü
ve üç metre kadar hortum alıp; hortumu kompresöre, regülatörü hortumun ucuna,
pistolenizin hortumunu da regülatörün çıkışına bağlayabilirsiniz. Hava regülatörünü
kompresörün nominal basınç değerinin biraz altında bir seviyeye ayarlarsanız
problem ya azalacak, ya da tamamen sona erecektir.

Deposuz modellerde, pistoleyi kullanmadığınız zaman açacağınız bir tahliye
valfi olabilir. Bazıları ise basınca duyarlı olarak çalışır. Bu cihazlar
pistoleye giden hortumdaki basınç yükseldiği anda, yani püskürtme işlemini
durdurduğunuzda motoru durdurur, basınç düştüğünde ise çalıştırırlar. Bazılarında
ise ne tahliye valfi, ne de basınç rölesi vardır. Bu modellerde boya atmayı
kestiğinizde cihazı da kapatmanız gerekir, aksi takdirde motora fazla yük
biner ve motor yanabilir. Mümkünse bunlardan uzak durmaya çalışın.

Ne tip kompresör kullanırsanız kullanın, eğer üzerinde gelmediyse cihazın
hava çıkışına mutlaka bir nem tuzağı yerleştirmelisiniz. En uygun halinde
ise bu nem engelleyici, regülatörün önüne yerleştirilmelidir. Problem şuradan
kaynaklanmaktadır; kompresörler havayı sıkıştırdığı zaman, sadece havayı
değil, içindeki nemi de sıkıştırmaktadır. Bir nem engeli kullanmazsanız,
şaşkın bakışlarınız altında pistoleniz su püskürtüp güzelim modelinizi mahvedebilir.
Emin olmak en iyisidir.

Kompresörler dışındaki bir çözüm de, karbondioksit dolu tanklar kullanmaktır.
Piyasada kolaylıkla bulunabilecek CO2 tanklarından bazıları kaynakçı tankları
ve basınçlı içecek tanklarıdır. CO2 tankta sıvı şekilde korunur ve tankın
üst kısmında gaz haline gelir. CO2 tankları için özel üretilen bir regülatör
vasıtasıyla da dışarıya bırakılır.

Hava kaynağı olarak CO2 tankı kullanmanın ana avantajı, elektrik ihtiyacı
olmamasıdır. Bu yüzden açık havada elektriğe ihtiyaç duymadan kullanılabilir.
10 kg.'lık bir tank, ortalama regülatör değerlerinde yaklaşık 20 saatlik
hava basıncı sağlar ve sanayi sitelerinde doldurulması da mümkündür.

Ancak CO2 tanklarının avantajları yanında dezavantajları da vardır ve ne
yazık ki bu dezavantajlar oldukça tehlikelidir. CO2 tankta soğuk sıvı olarak
bulunduğundan, çok fazla gazı hızla çekerseniz regülatör donar ve çalışmayı
keser, bunun üzerine dışarı bırakılan basınç yavaş yavaş tankın içindeki
basınçla eşitlenecek şekilde yükselmeye başlar. Ne yazık ki tankın içindeki
basınç genellikle 900 psi civarındadır ki, regülatör patladığı anda tankın
içindeki basınç azalana kadar önünde hiçbir güç duramaz. Buna betonarme
ve perde beton yapılar da dahildir. Ayrıca deprem riskinin yüksek olduğu
ülkemizde böyle bir tank kullanacaksanız, devrilip regülatörün kırılmaması,
ve yukarıdaki senaryonun gerçekleşmemesi için tankı bir yerlere sıkıca bağlamak
yararlı olacaktır.

CO2 tankı kullanacaksanız şu noktalara lütfen dikkat ediniz.

• Bir tanktan sadece bir pistole hava çekmelidir,
• CO2 tanklar ile büyük hava tabancaları ya da yüsek hava debisine ihtiyaç
  duyacak endüstriyel aletler kullanmayınız, sadece pistole kullanınız,
• CO2 tanklarını soğuk ortamlarda kullanmayınız,
• Regülatör olarak sadece CO2 tankları için üretilen özel regülatörleri
  kullanınız.

Görüldüğü gibi, avantajlı ve ucuz görünse de, CO2 tankları kompresörlerin
hiç başaramadığı bir şeyi başarıp uçabilirler. Böylece siz de modern bir
torpidonun nasıl hareket ettiğini görme imkanına kavuşmuş olursunuz.

Pistole kullanacak modelciler için opsiyonların biri de, sprey boya kutuları
şeklinde satılan aerosol hava kaynaklarıdır. Hem pahalı bir çözümdür, hem
de Türkiye'de satılıp satılmadığından emin değilim. İçindeki hava miktarı
boya ve sonrasındaki pistole temizliği için yeterli değildir. Bu tüpler
de CO2 tankları gibi kullandıkça soğuyan ve basıncı düşerek verimsizleşen
kaynaklardır. Üstelik içlerindeki itici malzemenin sağlığa zararlı özellikler
taşımakta olduğu söylenmektedir.

Buraya kadar sizlere kompresörlerle ilgili genel bilgiler iletmeye çalıştım,
ancak gördüğünüz gibi herhangi bir marka işaret etmedim. Bu bilgiler ışığında
şartlarınıza uygun kompresörü seçmek kişisel tercihinize kalmış bir olaydır.
Gelecek bölümde pistole (airbrush) tiplerini inceleyeceğiz.

İyi modeller dilerim.